Không tiền, đố thành Hoạ sỹ 

  

- Chuyện bức tranh của một danh họa thế giới được trả giá tới gần 100 triệu USD trong một phiên đấu giá, hay một vài họa sĩ Việt Nam vẽ tranh không kịp bán, mà số tiền bán tranh trong mấy năm qua cũng được tính bằng con số triệu USD.v.v… lâu lâu lại khiến dân chúng giật ḿnh. Nhưng một thực tế ngược lại th́ ít ai để ư…

Thông thường khi nói tới một bức tranh, người ta thường chỉ nói tới giá trị nghệ thuật. Nhưng khi mua tranh, th́ giá trị vật chất (cụ thể là chất liệu thể hiện, kích thước) lại can thiệp vào chuyện định giá. Chất liệu bền vững, quí giá đương nhiên được giá hơn các chất liệu kém bền vững. Trong các bảo tàng, chỉ những tác phẩm quan trọng, đại diện cho một cột mốc lịch sử, một trường phái hay một tác giả trong lịch sử th́ mới được sưu tập và được phục chế, bảo quản… nếu chất lượng xuống cấp. C̣n lại, nếu toan, sơn, màu, cách xử lư… yếu kém, làm tuổi thọ của tác phẩm thấp hoặc có nguy cơ hư hại… th́ giá mua thường không cao, thậm chí bị từ chối đưa vào bảo tàng.

Tác phẩm 'Tôi thích đi đường thẳng v́ sẽ gặp được nhiều chướng ngại vật',
sơn dầu, 155x500cm, 2009, đă được Lê Kinh Tài đầu tư vài ngàn USD
tiền vật liệu và đă bán được với giá 57.000 USD.
Lịch sử nghệ thuật cho thấy có những họa sĩ thiên tài sáng tác những tác phẩm quư giá trên những vật liệu không có độ bền hoặc mong manh, dễ hư hại. Nhưng phần lớn những tác phẩm trong bảo tàng, hay đạt giá cao ở các phiên đấu giá chuyên nghiệp thường có chất lượng về vật liệu khá tốt. Chuyện Bùi Xuân Phái vẽ những tác phẩm trên giấy báo, vỏ bao thuốc lá, bao diêm… có thể bán chác, đổi được bữa nhậu hay chầu cà phê, ai cũng biết; nhưng những tác phẩm thực thụ và đắt giá của họa sĩ này phải là trên toan và sơn dầu, có khổ lớn và độ bền lâu hơn. Trong các câu chuyện và những ghi chép của ḿnh, chính Bùi Xuân Phái đă nhiều lần tỏ rơ sự khát khao muốn có đủ màu để vẽ, sau này khi có điều kiện hơn, những bức tranh vẽ phố nhiều màu, với những nhát cọ dày, tốn sơn dầu đă thực sự tạo ra được hiệu ứng về lớp màu, thể hiện hết đẳng cấp của họa sĩ.

Mà muốn có được một tác phẩm chất lượng th́ chắc chắn không thể chỉ dựa vào ư tưởng, sự đam mê, năng khiếu, tài năng…; bởi ngoài những thứ đó ra, tất cả những vật liệu để tạo tác nên tác phẩm, họa sĩ đều phải mua.

Làm họa sĩ th́ cần bao nhiêu tiền?

“Cái trước hết cần cho họa sĩ là đam mê và tài năng, hai thứ này mà không có th́ đừng mơ tưởng tới sự đầu tư hội họa. C̣n khi có tài, th́ một nét bút ch́ trên giấy trắng đă là tiền rồi. Như Picasso đă trả tiền ăn ở nhà hàng sang trọng chỉ bằng một h́nh vẽ trên cái khăn lau chén. Nói cho cùng, một mét vuông của họa sĩ th́ hơn nhau ở chỗ: tranh đẹp và có gây xúc động cho người xem hay không mà thôi. Chứ đầu tư vào cả ngàn USD mà tranh chỉ đáng vất đi cũng là chuyện thường. Thông thường không ai đánh giá một bức tranh đẹp qua cái việc đầu tư vật liệu. Một nét bút ch́ đẹp cũng tương đương một mét vuông tranh đẹp”, họa sĩ Lê Thánh Thư bày tỏ ư kiến của ḿnh. Tuy nhiên anh cũng cho biết mức đầu tư cho một mét vuông tranh của anh vào khoảng 100 USD.

“Một trong những điều răn quan trọng của danh họa S.Dali là làm họa sĩ th́ giàu vẫn tốt hơn nghèo. C̣n thực tế ở Việt Nam ḿnh hiện nay, để có một cuộc trưng bày cá nhân, chi phí cho tác phẩm từ 1 đến 2 triệu đồng cho một mét vuông; chi phí cho mặt bằng, in ấn, thư mời, họp báo… cũng vào khoảng 20 đến 30 triệu đồng”, họa sĩ Phan Trọng Văn cho biết. Họa sĩ Lă Huy bổ sung thêm: “Một mét vuông tranh chất liệu tổng hợp như tôi mới triển lăm cũng hết khoảng 500.000 đồng, 20 tranh khổ lớn và phí mặt bằng hết khoảng 50 triệu đồng. Nếu tổ chức tại gallery sẽ đỡ được tiền mặt bằng, phí tổ chức khoảng 13 đến 14 triệu đồng. Triển lăm tại Hội Mỹ thuật TP.HCM, hội viên hết 5 triệu rưỡi, 10 ngày triển lăm cộng phí tổ chức là 12 triệu. Nhà Trưng bày triển lăm TP.HCM (92 Lê Thánh Tôn, Q.1) và Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM đều phải hết 30 triệu cho 10 ngày. Vẽ như Lê Kinh Tài thời gian mới đây th́ c̣n tốn nhiều hơn, v́ một thỏi sơn dầu khô mua bên Singapore hết khoảng 65 SGD (đô-la Singapore), về quẹt cái hết; acrylic Việt Nam hũ 1 kg khoảng 230 ngàn đồng quẹt mấy cái là hết. Không phải vẽ ra bức nào cũng triển lăm, trưng bày 20 bức th́ phải vẽ khoảng 40 bức rồi chọn lựa lại”.
Lê Kim Tài đang nổi lên là một họa sĩ đương đại có giá tranh cao nhất Việt Nam, cho biết mấy năm gần đây, mỗi năm tiền sơn dầu mua sỉ của anh vào khoảng 20 ngàn USD một năm. Riêng 60 ngày làm việc tại Vermont Studio Center (Mỹ) hồi giữa năm 2009, để vẽ 7 bức tranh khổ lớn, Lê Kinh Tài đă mua hết 11.500 USD sơn dầu.

Nếu vẽ mà không bán được?

Những nhà đấu giá lừng lẫy thế giới như Sotheby’s, Christie’s… qua các phiên đấu, từng nhiều lần chứng minh cho thế giới biết rằng tranh vẽ là đệ nhất hàng hiệu, không ǵ có thể đắt giá và quư hiếm hơn. Lâu đài, phi thuyền, xe hơi, kim cương, hột xoàn… đều có giá hạn định của nó khi rao bán, riêng tranh vẽ th́ rất nhiều tác phẩm đă đạt tới mức vô giá, nghĩa là bất khả giao dịch, chỉ nằm trong bảo tàng với sự ngưỡng mộ. Tuy nhiên, chỉ một số rất ít trong số vô vàn các tác phẩm ra đời tạo được sự ngưỡng mộ hay tạo được sự chú ư với thị trường nghệ thuật. Vậy nếu vẽ mà không bán được? Trước câu hỏi này, nhiều họa sĩ đều thú nhận v́ đam mê, v́ chọn lựa nghiệp dĩ mà vẽ, chứ nếu chỉ nghĩ đến chuyện lấy vốn, kiếm lời th́ nên chuyển sang làm nghề khác, v́ cơ hội quá mong manh.

Trở lại câu hỏi : Làm họa sĩ th́ cần bao nhiêu tiền? Rơ ràng muốn có một triển lăm b́nh thường (không xét về mặt nghệ thuật) với 20 tác phẩm một mét vuông, số tiền mà họa sĩ phải bỏ ra hiện nay đă cao hơn mức thu nhập b́nh quân trong một năm của người dân rất nhiều. Cho nên, trước việc các họa sĩ t́m mọi cách để vẽ và trưng bày liên tục các tác phẩm, mà cơ hội th́ rất mong manh, cũng đă chứng tỏ rằng họ cũng có những đam mê cần được chia sẻ. C̣n tài năng thực thụ, những cơ hội tỏa sáng và đổi đời với thị trường nghệ thuật… th́ phải chờ thôi.

      

                                                                               (TT&VH)