Chẳng dám vẽ ai đành tự hoạ vậy   

Nhắc đến Thành Chương, người ta nghĩ ngay đến thành tích mỗi năm vẽ hàng trăm bức tranh, mỗi bức tranh giá không dưới 5 – 6 ngh́n USD và cả cái “Biệt phủ triệu đô” ở dưới Sóc Sơn nữa. Tuy nhiên, ít người biết, Thành Chương biết cầm cọ trước khi cầm bút viết các chữ cái và mới 6 tuổi đă giành giải vàng cuộc thi vẽ tranh thiếu nhi quốc tế. Ngạc nhiên hơn nữa, tranh Thành Chương được yêu thích là thế, “đắt đỏ” là thế ấy thế mà lại chẳng được triển lăm mỹ thuật trong nước nào “để mắt”.

Cha là nhà văn Kim Lân mà ai cũng biết, nhà văn Kim Lân ngoài công việc viết lách th́ ông c̣n có tài vẽ, tài nặn tượng. Ông chơi rất thân với các họa sĩ danh tiếng như Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Bùi Xuân Phái, Dương Bích Liên, Nguyễn Tư Nghiêm... Thời thơ ấu của Thành Chương cũng từ đấy mà gắn liền với hội họa. Nh́n các cụ vẽ, cậu bé Thành Chương cũng bắt chước cầm cọ vẽ theo.

Thành Chương kể lại: “Năm 1954, gia đ́nh tôi chuyển về Hà Nội. Tôi đi học và thường bị nhà trường coi là học sinh cá biệt v́ chỉ ham vẽ vời chứ không chịu học hành. Một người bạn của bố tôi quê ở vùng Đông Cảo đem đến cho một cặp gà tồ. Nom chúng rất ngộc nghệch và rất ngố so với loại gà ri, gà tre nhưng chúng lớn nhanh như thổi, to lớn khác thường.

Thấy loại gà này có chút ǵ đó hao hao giống thân phận của ḿnh, tôi liền vẽ chúng và đặt tên là hai con gà tồ. Bố tôi khen, ông gửi đi dự thi tranh thiếu nhi quốc tế tại Anh và năm ấy tôi được giải vàng đầu tiên. Từ đó trở đi, không có cuộc thi tranh thiếu nhi quốc tế nào mà tôi không gửi tác phẩm và luôn nhận được giải cao.

Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy ḿnh thật may mắn khi được các họa sĩ danh tiếng, bạn của bố tôi, dạy bảo. Họ là những người không chịu đi vào khuôn phép chung, không chịu vẽ những ǵ nhạt nḥa vô bổ, đến mức không dám kư tên vào mỗi bức tranh của ḿnh. Lúc sinh thời, họ cũng đói khổ như bố tôi, cũng bị nói ra nói vào là học đ̣i văn hóa tư sản. Khổ quá, họ chỉ cố giữ cái cá tính sáng tạo, cố níu lấy cái đẹp đích thực chứ có mưu lợi riêng ǵ đâu?”.

Tranh của Thành Chương cũng giống như chính bản thân họa sĩ, luôn cô đơn, lạc lơng thể hiện cái tôi cá nhân bất hợp tác với thực tại, cái nỗi buồn sầu chứa đựng cả sự dằn vặt đau khổ cả niềm sám hối chân thành ấy rơ ràng đến mức nhiều kẻ không hiểu lắm về hôi họa cũng t́m thấy sự đồng cảm mà không thể diễn đạt thành lời. Phải chăng cũng v́ cái tôi cá nhân rất mạnh mẽ ấy mà Thành Chương đă tự họa tới gần 2000 bức chân dung, chẳng bức nào giống bức nào.

Về phía ḿnh, Thành Chương cũng đưa ra một lư giải cũng rất Thành Chương cho sự ra đời của những bức tự họa này: chẳng dám vẽ ai th́ đem cái mặt ḿnh ra mà nắn mà bóp vậy. Điều quan trọng nhất mà nghệ sĩ luôn phải giành giật là được tự do tuyệt đối trong sáng tạo. Muốn thế chỉ có cách là đem cái mặt ḿnh ra mà... sơn mà phết thôi. Đáng nói ở chỗ, gần 2000 bức chân dung tự họa ấy cứ ra cái nào là hết cái ấy.

Thành Chương là thế đấy!

                                                                               (TT&VH)